σέλας πολικό

Φωτεινό φαινόμενο της ανώτερης ατμόσφαιρας, το οποίο εμφανίζεται ως φεγγοβολή, κυρίως στις περιοχές του βόρειου και νότιου Πόλου. Τα πολικά σέλα παρουσιάζονται πάντοτε με πολύ διαφορετικούς χρωματισμούς και σχήματα: άλλοτε έχουν έντονο και λαμπρό φως, από το λευκό προς το κίτρινο και το κόκκινο ή προς το κυανοπράσινο, και άλλοτε διάχυτο κα ασταθές. Τα σχήματα με τα οποία συνήθως εμφανίζονται έχουν μορφή φωτεινών τόξων, που αρχίζουν από τον ορίζοντα και χάνονται προς τα επάνω δίνοντας την εντύπωση μιας μεγάλης κουρτίνας με κρόσσια ή μιας βεντάλιας με την κορυφή προς τον ορίζοντα. Και οι διαστάσεις τους όμως ποικίλλουν: άλλοτε είναι εκτεταμένα και επιβλητικά και καταλαμβάνουν μεγάλο τμήμα του ουρανού κα άλλοτε μέτρια ή μόλις αντιληπτά. Μετρήσεις με τριγωνομετρικές μεθόδους απόδειξαν ότι τα ύψη στα οποία εμφανίζονται τα πολικά σ. περιλαμβάνονται μεταξύ 100 και 200 χλμ. Έχουν όμως παρατηρηθεί σ. και σε ύψος 1000 χλμ. ή και μόνο 50 χλμ. Το πολικό σ. αρχίζει να εμφανίζεται σχεδόν πάντοτε σε πολύ μεγάλα ύψη και κατόπιν κατεβαίνει χαμηλότερα. Άλλοτε διαρκεί μόνο λίγες ώρες και άλλοτε ολόκληρες ημέρες. Τα πολικά σ. που έχουν μεγάλη διάρκεια είναι και τα επιβλητικότερα. Το σ. εμφανίζεται και στις δύο πολικές περιοχές, αλλά συχνότερα σε εκείνες του Βόρειου Πόλου, γι’ αυτό επικράτησε η ονομασία βόρειο σέλας. Οι περιοχές στις οποίες είναι συχνότερα εμφανές είναι το Λαμπραδόρ, η Ισλανδία, η Ν. Γροιλανδία, η Β. Σιβηρία, η Αλάσκα και οι περιοχές του Β. Καναδά. Όταν το πολικό σ. εμφανίζεται με μεγάλες διαστάσεις και σε μεγάλο ύψος, τότε γίνεται ορατό και από περιοχές που βρίσκονται σε χαμηλότερα γεωγραφικά πλάτη. Για μεγάλο χρονικό διάστημα, η ερμηνεία του φαινόμενου παρουσιάζει μεγάλες δυσκολίες και ιδιαίτερα στον τρόπο σχηματισμού του. Μια μερική εξήγηση δόθηκε αργότερα, όταν, με τη μελέτη του Ήλιου, διαπιστώθηκε ότι οι εμφανίσεις του ακολουθούν, κατά κάποιο τρόπο, τις μεταβολές του ενδεκαετούς ηλιακού κύκλου, αποδείχτηκε, δηλαδή, ότι θα πρέπει να υφίσταται κάποιος συσχετισμός με την περιοδικότητα της δράσης του Ήλιου. Τα μέγιστα και τα ελάχιστα της ηλιακής δράσης συμπίπτουν αντίστοιχα με τη μεγαλύτερη και μικρότερη συχνότητα των εμφανίσεων του πολικού σ. Όταν έγινε δυνατή η μελέτη των ηλιακών φαινόμενων με τη βοήθεια του φασματοηλιογράφου (φασματοσκόπιο), διαπιστώθηκε ότι ένα πολικό σ. εμφανίζεται, σχεδόν πάντοτε, μετά παρέλευση μερικών ως 20 ωρών από της εκδήλωσης μιας χρωμοσφαιρικής έκρηξης στον Ήλιο. Έτσι αναζητήθηκε η αιτία των εμφανίσεων των πολικών σ. στα ηλιακά φαινόμενα και κυρίως στις ακτινοβολίες που εξέπεμπε ο Ήλιος κατά τις εκρήξεις, δεδομένου ότι οι ακτινοβολίες αυτές πλημμυρίζουν όλη τη Γη ύστερα από αρκετό χρόνο. Γι’ αυτό δεν είναι δυνατό να οφείλονται στο ηλιακό φως, δεδομένου ότι αυτό χρειάζεται μόνο 8’ και 18’ για να διανύσει την απόσταση από τον Ήλιο στη Γη, και έτσι η σκέψη στράφηκε προς τις ατομικές ακτινοβολίες, η ταχύτητα των οποίων είναι μικρότερη. Κατά μια εκδοχή, τα εκτοξευόμενα στο Διάστημα σωματίδια συναντούν τη Γη και ερχόμενα σε επαφή με τα ανώτερα στρώματα της ατμόσφαιρας προκαλούν φαινόμενα φεγγοβολιάς. Αλλά γιατί τα φαινόμενα αυτά παρατηρούνται μόνο, ή σχεδόν μόνο, στους πόλους; Εφόσον η απόσταση της Γης από τον Ήλιο είναι 150 εκατομμύρια χλμ., η Γη εμφανίζεται σαν ένα πολύ μικρό σώμα και συνεπώς η προσπίπτουσα δέσμη των σωματιδίων πρέπει να την περιβάλλει ολόκληρη και ομοιόμορφα. Ο συλλογισμός αυτός οδήγησε στη σκέψη ότι τα εκπεμπόμενα από τον Ήλιο σωματίδια είναι ηλεκτρόνια και ιόντα (κυρίως πρωτόνια) ηλεκτρικά φορτισμένα και έτσι είναι δυνατό να επηρεάζονται από το γήινο μαγνητικό πεδίο, το οποίο τη φέρνει προς τους πόλους και ακριβώς αυτό είναι ο λόγος για τον οποίο τα σ. είναι ορατά στις πολικές περιοχές. Μια παρόμοια θεωρία ανάπτυξε, με μαθηματική μέθοδο, το 1921 και κατά τα επόμενα έτη, ο Νορβηγός αστρονόμος Καρλ Σταίρμερ, ο οποίος υπολόγισε τις τροχιές τις οποίες πρέπει να ακολουθήσουν τα εκπεμπόμενα από τον Ήλιο ηλεκτρικά φορτισμένα σωματίδια, από τη στιγμή που υφίστανται την επίδραση του γήινου μαγνητικού πεδίου. Έτσι αποδείχτηκε ότι πραγματικά υφίσταται μια τάση διοχέτευσης των σωματιδίων εξαιτίας της επίδρασης του γήινου μαγνητικού πεδίου προς τους πόλους, όπου βρίσκονται και οι μαγνητικοί πόλοι της Γης. Επομένως τα πολικά σ. παράγονται προφανώς από τα ρεύματα των σωματιδίων αυτών, τα οποία όταν συναντούν τα αραιότατα στρώματα της ατμόσφαιρας σε ύψος μερικών εκατοντάδων χιλιομέτρων ερχόμενα σε επαφή με τον αέρα προκαλούν φαινόμενα φεγγοβολιάς του ίδιου τύπου με εκείνα τα οποία παρατηρούνται στους καθοδικούς σωλήνες. Η θεωρία αυτή έδωσε μια μαθηματική ανταπόδειξη σε μια ερμηνεία που διατυπώθηκε και υποστηρίχτηκε από το Νορβηγό Κρίστιαν Μπίκερλαντ περίπου το 1900, ο οποίος εκτέλεσε το πείραμα βασιζόμενος στην πρόσπτωση μιας δέσμης καθοδικών ακτίνων σε μια ισχυρά μαγνητισμένη σφαίρα. Και στην περίπτωση αυτή παρατηρήθηκαν ότι φαινόμενα φεγγοβολιάς του αυτού τύπου με το πολικό σέλα, λάβαιναν χώρα με σημαντική υπεροχή γύρω από τους πόλους της μαγνητισμένης σφαίρας. Το πολικό σέλας δημιουργείται από τα ιονισμένα σωματίδια, τα οποία εκπέμπονται από τον Ήλιο και προσκρούουν σε άτομα που βρίσκονται στα υψηλά στρώματα της ατμόσφαιρας. Τα σωματίδια αυτά, και προπάντων τα ηλεκτρόνια και τα πρωτόνια, δέχονται την επίδραση του γήινου μαγνητικού πεδίου, το οποίο τα παρασύρει προς τις πολικές περιοχές. Πολικό σέλας στην Αλάσκα.

Dictionary of Greek. 2013.

Look at other dictionaries:

  • σέλας — αος, το, ΝΜΑ, γεν. και ατος, πληθ. σέλα, άων, Α (ιδίως για φως ουράνιων σωμάτων) έντονη λάμψη, ακτινοβολία, φεγγοβολιά («φαιδρὸν ἁλίου σέλας», Αισχύλ.) νεοελλ. (μετεωρ. αστρον. γεωφ.) 1. οπτικό ατμοσφαιρικό φαινόμενο, ορατό κυρίως στις βόρειες ή… …   Dictionary of Greek

  • Διεθνές Γεωφυσικό Έτος — (ΔΓΕ). Χρονική περίοδος στη διάρκεια της οποίας επιστήμονες από πολλά κράτη, ειδικοί στη μελέτη της Γης και των φαινομένων που την αφορούν άμεσα, διεξήγαγαν ένα πρόγραμμα ερευνών και μελετών που είχε συμφωνηθεί και οργανωθεί εκ των προτέρων. Η… …   Dictionary of Greek

  • Νορβηγία — Κράτος της βόρειας Ευρώπης, στη Σκανδιναβία. Συνορεύει Α με τη Σουηδία, ΒΑ με τη Φινλανδία και τη Ρωσία, Β βρέχεται από τη θάλασσα Μπάρεντς και Δ από τον Ατλαντικό ωκεανό.H Ν. (της οποίας η ονομασία, Nόργκε ή Nοργκ σημαίνει δρόμος του βορρά),… …   Dictionary of Greek

  • Φινλανδία — H Φινλανδία, που οι Φινλανδοί την αποκαλούν «Σουόμι», απλώνεται στο βορειοδυτικό άκρο της μεγάλης ρωσικής πεδιάδας και προβάλλει με χίλια χιλιόμετρα παραλίας, στους κόλπους της Φινλανδίας (Φιννικός) και της Bοθνίας (Bοθνικός). Tα ηπειρωτικά… …   Dictionary of Greek

  • Μπίρκελαντ, Kρίστιαν — (Kristian Birkeland, Όσλο 1867 – Τόκιο 1917). Νορβηγός φυσικός. Υπήρξε μαθητής του Aνρί Πουανκαρέ στο Παρίσι και του Χάινριχ Χερτς στη Βόνη. Το 1898 έγινε καθηγητής της φυσικής στο Πανεπιστήμιο του Όσλο. Οι σημαντικότερες εργασίες του Μ.… …   Dictionary of Greek

  • Αφροδίτη — I Η θεά του έρωτα στην αρχαία ελληνική μυθολογία. Συμβόλιζε το ένστικτο και τη ζωική δύναμη της αναπαραγωγής και της γονιμότητας. Ο Ησίοδος, στη Θεογονία, την παρουσιάζει να γεννιέται από τους αφρούς των κυμάτων, ύστερα από τη γονιμοποίηση του… …   Dictionary of Greek

  • εκλάμψεις — (Αστρον.). Χαρακτηριστικό φαινόμενο, αποτέλεσμα της δραστηριότητας της ηλιακής χρωμόσφαιρας. Οι ε. ή χρωμοσφαιρικές εκρήξεις είναι φωτεινά συγκροτήματα που εμφανίζονται ξαφνικά, αλλά παροδικά, στον ηλιακό δίσκο, στο κεντρικό μέρος ομάδας κηλίδων… …   Dictionary of Greek

  • Ελλάδα - Επιστήμες — ΑΡΧΑΙΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ Η επιστήμη και η τεχνολογία καθορίζουν σήμερα, περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη στιγμή στην ιστορία, την καθημερινή ζωή. Η ίδια όμως η έννοια της επιστήμης, όπως τη χρησιμοποιούμε στις μέρες μας, οφείλει την ύπαρξή… …   Dictionary of Greek

  • ηλιακός άνεμος — Ροή φορτισμένων σωματιδίων, κυρίως πρωτονίων και ηλεκτρονίων, που εκτοξεύονται από τον Ήλιο προς όλες τις κατευθύνσεις. Η εξωτερική ατμόσφαιρα του Ήλιου, το ηλιακό στέμμα, έχει θερμοκρασία περίπου 1,5⋅ 106°Κ και είναι φυσικό –σε τόσο υψηλές… …   Dictionary of Greek

  • Μπέργκμαν, Τόρμπερν Όλαφ — (Olaf Bergman Torbern, Καταρίνεμπεργκ 1735 – Μεντέβι 1784). Σουηδός επιστήμονας. Σπούδασε στην Ουψάλα και ασχολήθηκε αρχικά με τη φυσική ιστορία, και ιδιαίτερα με τη ζωή των μελισσών και των άλλων εντόμων. Κατόπιν επιδόθηκε σε ενδιαφέρουσες… …   Dictionary of Greek

Share the article and excerpts

Direct link
Do a right-click on the link above
and select “Copy Link”

We are using cookies for the best presentation of our site. Continuing to use this site, you agree with this.